У сацсетках набыў шырокую вядомасць «эфект Долінай» — гісторыя пра тое, што расійская спявачка прадала кватэру «пад уплывам махляроў», а потым змагла вярнуць яе праз суд. Пры гэтым пакупніца засталася і без грошай, і без жылля. Гэта абурыла людзей, у адказ яны пачалі «адмяняць» Ларысу Доліну ў сацсетках. Тым часам у расійскіх судах пачалі разглядаць падобныя справы. Ці магчымая такая сітуацыя ў Беларусі, дзе штомесяц рэгіструюць да 11 тысяч угодаў з нерухомасцю? «Люстэрка» задало гэтае пытанне юрысту і знайшло аналагічны выпадак з Мінска.
Што за «эфект Долінай»?
Нагадаем, вясной 2024 года народная артыстка Расіі Ларыса Доліна стала ахвярай махляроў. Пад выглядам супрацоўнікаў ФСБ і Расфінманіторынгу яны пераканалі яе прадаць пяціпакаёвую кватэру ў Маскве за 112 мільёнаў расійскіх рублёў (4,2 млн беларускіх, або 1,35 млн даляраў па курсе Нацбанка РБ на той момант) і перавесці сродкі на «бяспечныя» рахункі. Пакупніца Паліна Лур’е не мела дачынення да махлярства і асабіста сустракалася са спявачкай для афармлення ўгоды.
У сакавіку 2025 года суд вярнуў кватэру Долінай, прызнаўшы, што ў той момант яна не магла ўсведамляць свае дзеянні. Ёй дазволілі не вяртаць грошы — Лур’е прапанавалі патрабаваць кампенсацыі страт з махляроў, на рахунак якіх спявачка і даслала грошы. Некаторыя з іх, дарэчы, атрымалі ад чатырох да сямі гадоў калоніі.
Такое рашэнне выклікала хвалю крытыкі ў сацсетках і прывяло да байкоту спявачкі. Пасля гэтага выпадку прадаўцы кватэр пачалі часцей заяўляць, што прадалі жыллё «пад уплывам махляроў», і праз суд патрабаваць вярнуць ім нерухомасць. На канец лістапада 2025 года, паводле звестак расійскай Федэральнай палаты адвакатаў, у судах суседняй краіны разглядалася не менш за 150 такіх справаў.
«Пакупнік кватэры не можа і не мусіць правяраць, на што прадавец хоча выдаткаваць грошы»
Ці магчыма такое ў Беларусі? «Люстэрка» звярнулася да адваката з досведам працы ў сферы нерухомасці. Ён адказаў на ўмовах ананімнасці.
— На маю думку, у большасці выпадкаў для прызнання такой угоды несапраўднай (або нікчэмнай) няма прававых падставаў. Згодна з агульным правілам, закон зыходзіць з таго, што добрасумленнага пакупніка нельга адвольна пазбавіць права ўласнасці на набытую кватэру, — лічыць спецыяліст.
Беларускае заканадаўства прадугледжвае, што ўгода, заключаная «пад уплывам падману», можа быць прызнана судом несапраўднай. Аднак, на думку суразмоўцы, у гісторыі з Долінай прынцыпова важна зразумець, хто каго ўвёў у зман. У гэтым выпадку ахвярай махляроў стала прадавец нерухомасці — менавіта яна зможа быць пацярпелай у адпаведнай крымінальнай справе.
— Пакупнік жа кватэры не можа і не мусіць правяраць, на што прадавец хоча выдаткаваць атрыманыя ад продажу грошы, — лічыць адвакат. — Зразумела, гэта не датычыць выпадкаў, калі ён мае нейкую сувязь з ашуканцамі (тут ужо зусім іншая сітуацыя).
Суразмоўца адзначае: у беларускай практыцы бываюць выпадкі прызнання ўгодаў куплі-продажу нерухомасці несапраўднымі. Каб гэтага ўнікнуць, існуюць рэкамендацыі юрыстаў і спосабы праверыць контрагента. Напрыклад, можна заказаць псіхалагічна-псіхіятрычную экспертызу для прадаўца, каб пазбегнуць рызыкі наступнага разбіральніцтва на прадмет таго, ці ўсведамляў ён свае дзеянні.
— Аднак мне не вядома ніводнага выпадку, калі ўгода адмянялася толькі на той падставе, што прадавец дзейнічаў пад уздзеяннем тэлефонных махляроў — «пад няспынным псіхалагічным уздзеяннем», як адзначае расійская спявачка ў апісанай справе, — кажа суразмоўца «Люстэрка».
«Юрыдычны парадокс»
Калі суд усё ж прызнае ўгоду несапраўднай або нікчэмнай, то далей выкарыстоўваецца механізм рэстытуцыі — вяртанне да першапачатковага становішча.
— Па сутнасці гэта азначае, што кожны з бакоў мусіць вярнуць усё атрыманае: пакупнік вяртае прадаўцу нерухомасць, а той — выплачаныя за яе грошы, — тлумачыць адвакат і дадае, што на гэтым этапе бываюць складанасці. — Калі вярнуць кватэру часта няцяжка, то грошы могуць знікнуць бясследна, як і ў апісанай сітуацыі. У выпадку ж, калі ў прадаўца з якіх-небудзь прычын не засталося ў наяўнасці сродкаў, то даводзіцца разлічваць толькі на прымусовае выкананне, якое расцягваецца на доўгія гады, і часта поўнага разліку не адбываецца ніколі.
У выпадку Ларысы Долінай пакупніцы прапанавалі разбірацца з ашуканцамі самой.
— У апісанай сітуацыі таксама важна, што грошы мусіць вярнуць менавіта прадавец, бо менавіта яму пакупнік іх і перадаваў і з ім меў дамоўныя адносіны. Пакупнік кватэры не ведаў і не мусіў ведаць пра наяўнасць нейкіх трэціх асоб — махляроў. Перакладанне абавязку па вяртанні грашовых сродкаў на трэці бок мне ўяўляецца юрыдычным парадоксам, — каментуе адвакат.
Гісторыя кватэры, прададзенай «пад уплывам падману». Што вырашыў беларускі суд?
«Люстэрка» знайшло аналагічную кейсу Долінай гісторыю з Мінска ў беларускім банку судовых рашэнняў. Дакумент ананімізаваны — у ім не пазначаныя рэальныя імёны ўдзельнікаў разбіральніцтва. Каб спрасціць аповед, мы далі ўдзельнікам выдуманыя імёны.
3 красавіка 2023 года Вольга заключыла з Ігарам дамову куплі-продажу кватэры ў Мінску. Мужчына заплаціў за яе 52 тысячы даляраў па курсе Нацбанка на той момант.
Згодна з паперамі Вольга выпісалася з жылплошчы і зарэгістравалася ў вёсцы. Але фактычна працягвала жыць у прададзенай кватэры і не вызваліла яе ў вызначаны тэрмін. У выніку новы ўласнік звярнуўся ў суд з патрабаваннем выселіць былую гаспадыню.
Падчас паседжання Вольга сцвярджала, што стала ахвярай махляроў. Паводле яе, яна прадавала жыллё «пад уплывам падману з боку названых асоб», а ў рэальнасці зусім не мела намеру гэтага рабіць. Жанчына падала сустрэчны пазоў з патрабаваннем прызнаць дамову нікчэмнай і прымяніць наступствы несапраўднасці ўгоды — то-бок вярнуць ёй права ўласнасці.
10 ліпеня 2023 года суд Ленінскага раёна Мінска разгледзеў абодва пазовы. Суддзя стаў на бок Ігара — новага ўласніка. Аргументы Вольгі, што яе падманулі, не прынялі, а сустрэчны пазоў адхілілі цалкам.
У выніку суд пастанавіў выселіць жанчыну з кватэры без прадстаўлення іншага жылога памяшкання. Акрамя гэтага, з яе спагналі судовыя выдаткі на карысць Ігара: 1000 рублёў за аплату юрыдычнай дапамогі і яшчэ 111 рублёў дзяржпошліны.
Чытайце таксама
Поблагодарить за статью